Balansbord: twee bouwvormen, twee taken
De twee mechanismen, en hoe je ze op een foto herkent
De productnaam helpt je niet. Er bestaat geen norm achter „balansbord", „balance board", „balansschijf" of „wiebelplank", en dezelfde fabrikanten gebruiken dezelfde woorden voor beide bouwvormen. Wat wél helpt, is de foto van de onderkant — en die ontbreekt in verrassend veel aanbiedingen.
De eerste bouwvorm is een ronde of vierkante plaat op een halve bol of een tap in het midden. Die heeft geen voorkeursrichting: hij kantelt naar voren, naar achteren, opzij en in elke tussenrichting, en hij draait bovendien om zijn eigen as. De rand kan op elk punt de vloer raken. Dit is wat fysiotherapeuten bedoelen met een balansschijf.
De tweede bouwvorm is een langwerpig blad op twee gebogen rails, vaak met een balk ertussen. Die heeft precies één baan: van de ene rand naar de andere en terug. Hij draait niet. Je kunt erop staan en je op iets anders concentreren, omdat hij niets doet wat je niet ziet aankomen.
Een derde variant wordt soms met beide verward: de rolplank. Daarbij ligt een plank los op een cilinder die kan wegrollen zodra je je balans verliest. Dat is geen beginnersmateriaal en hoort in een andere categorie — het traint boardsport, niet balans in therapeutische zin.
Wat één as doet wat een halve bol niet doet
Voorspelbaarheid is het hele verschil. Op één as weet je enkel welke kant de correctie op gaat: de belasting loopt langs een bekende lijn, en je kunt de beweging doseren. Op een halve bol weet hij dat niet, en precies dát is daar de trainingsprikkel — reageren op een verstoring waarvan je de richting niet ziet aankomen.
Daaruit volgt de gebruikelijke volgorde in revalidatieprogramma’s: eerst één as, later meer. Niet omdat het een beter zou zijn dan het ander, maar omdat het ene te sturen valt en het andere sturing veronderstelt. Wie aan een statafel wil kunnen doorwerken, blijft blijvend bij de eenassige vorm; wie reactievermogen wil trainen, heeft op enig moment de andere nodig.
De maat die de keuze bepaalt
Nog vóór de bouwvorm telt de maat van het blad. Een ronde schijf heeft doorgaans 38 tot 40 centimeter doorsnede; een rechthoekige wipplank is langer dan breed, en de smalle kant is wat telt. Bij ons board is dat 33 centimeter.
Reken het na aan je eigen voet: schoenmaat 46 komt neer op ongeveer 30 centimeter voetlengte. Er blijft dan een goede vingerbreedte hout aan elke kant. Voor staan op twee benen aan een bureau is dat ruim voldoende; voor oefeningen op één been, met de voet dwars op het blad, wordt het krap. Twee van de drie langste geschreven koperbeoordelingen noemen precies dat. De maten geven hun gelijk, en daarom staan de maten op al onze pagina’s in plaats van pas in de doos.
Wat de onderzoeksliteratuur draagt
De Cochrane-review van Sherrington en collega’s uit 2019 vat 108 studies met 23 407 personen samen. Balans- en functionele training verlaagde de valincidentie ten opzichte van controlegroepen met 24 %, en die uitkomst wordt als zeer betrouwbaar ingeschat. Alleen krachttraining liet op dezelfde uitkomst in dezelfde review geen effect zien.
Valincidentie, balans- en functionele training versus controlegroep (ratioverhouding 0,76; 95%-BI 0,70–0,81; 39 studies, 7 920 deelnemers; hoge mate van zekerheid)
— Sherrington et al., Cochrane Database of Systematic Reviews, 2019
Alleen krachttraining, dezelfde uitkomst, dezelfde review (ratioverhouding 1,14; 95%-BI 0,67–1,97)
— Sherrington et al., Cochrane Database of Systematic Reviews, 2019
Wat die review niet doet: de bouwvormen tegen elkaar afzetten. Ze vergelijkt trainingssoorten, geen apparaten. Er is geen degelijk bewijs dat een halve bol beter of slechter zou zijn dan twee rails — die vraag is zo niet onderzocht. Wie je het tegendeel vertelt, heeft de bron niet gelezen.
Het board dat wij verkopen, in cijfers
Een blad van berkenmultiplex, 43,5 bij 33 centimeter, in rust 7,5 centimeter hoog. Afgeronde hoeken, lagen zichtbaar op alle vier de zaagkanten. Bovenop een opgeplakte antracietkleurige antislip-korrel met rondom een rand blank hout — grof genoeg dat hij voor schoenen bedoeld is, en dat zeggen we, in plaats van er blote voeten op te fotograferen. Eronder twee gebogen multiplex rails over de lengte, verbonden door een rechte middenbalk, en vier rubberen dopjes onder de hoeken zodat er niets wegglijdt als een rand de vloer raakt.
Belastbaar tot 158 kilo, oftewel 350 lb. Dat getal en de maten komen uit de tekening met maatvoering die bij het product is gepubliceerd; de specificatietabel bevatte geen enkele maat. De pdf-handleiding die eraan hangt geeft andere maten, een andere belasting en een ander materiaal — die beschrijft een ander artikel, en wij gebruiken die getallen niet.
Welke vorm voor welk doel
| Doel | Passende vorm | Waarom |
|---|---|---|
| Staan aan een statafel | Eenassige wipplank | Voorspelbaar genoeg om er achteloos op te staan |
| Beginnen met balanstraining | Eenassige wipplank | Doseerbare belasting langs een bekende lijn |
| Reactievermogen, late revalidatiefase | Schijf op halve bol | Verstoring waarvan de richting niet voorspelbaar is |
| Boardsport op het droge | Rolplank | Veronderstelt bestaande balans |
| Kinderen | Geen van drie zonder controle | Een kinderboard is een ander voorwerp, geen kleiner exemplaar |
Ons board is voor volwassenen gebouwd: geen EN 71-markering, geen CPC-verklaring, en de fabrikant noemt geen leeftijdsindicatie. Wat je bij een board voor een kind wél moet nakijken, staat op balance board voor kinderen.
Verder lezen
Wat je er concreet op traint, staat onder oefeningen op het balance board. De productpagina zelf, met alle maten en de volledige specificatie, staat op de startpagina.
Veelgestelde vragen over het balansbord
Wat is het verschil tussen een balansbord en een balance board?
Als woorden: geen. Het zijn twee namen voor dezelfde categorie, en Nederlandse webshops gebruiken ze door elkaar. Als voorwerp: er zijn wel degelijk twee verschillende machines, namelijk een blad op twee gebogen rails dat één kant op kantelt, en een schijf op een halve bol die alle kanten op kantelt en meedraait. De naam op de productpagina vertelt je niet welke van de twee je krijgt — de foto van de onderkant wel.
Welke maat balansbord heb ik nodig bij schoenmaat 46?
Een voet in maat 46 is ongeveer 30 centimeter lang. Ons blad is aan de korte kant 33 centimeter, dus blijft er ruwweg een vingerbreedte hout over aan elke kant: genoeg voor werk op twee benen, krap voor oefeningen op één been. Twee van de drie langste geschreven beoordelingen noemen precies dat, bij maat 46.
Is een balansbord goed voor de enkel?
Dat hangt van de fase af, en de fase is een klinische afweging. Enkelprogramma’s beginnen doorgaans op één as, waar de baan van het board voorspelbaar is en het gewricht langs een bekende lijn wordt belast, en verbreden pas later naar werk in meer richtingen. Waar je begint hoort te komen van degene die het gewricht heeft onderzocht, niet van een productpagina.
Kun je een balansbord onder een statafel gebruiken?
Een balansschijf die alle kanten op kantelt vraagt onafgebroken aandacht, en die aandacht gaat af van het werk. Een wipplank op één as beweegt langs één voorspelbare lijn en laat zich daardoor lang achteloos gebruiken. Daarom zijn boards voor het bureau vrijwel altijd eenassig.
Van welk materiaal moet een balansbord zijn?
Multiplex en kunststof zijn allebei gangbaar. Waaraan je door en door multiplex herkent: de lagen zijn op alle vier de zaagkanten zichtbaar als een streepjespatroon. Bij fineer over een spaan- of MDF-plaat zijn ze dat niet. Op onze productfoto’s is de zaagkant zichtbaar, zodat je dat zelf kunt nakijken.